کتاب مستطاب سی فصل

توضیحات

کتاب مستطاب سی فصل

نام کتاب : مستطاب سی فصل ، جفر خافیه
نام نویسنده : خواجه نصیرالدین طوسی
موضوع :در شناخت کواکب و تقویم علم نجوم
تعداد صفحات : ۸۸ صفحه
وضعیت کتاب : نو

انواع جفر

الف ـ جفر جامع

همان‌طور که از عنوان آن بر می‌آید، کامل‌ترین نوع جفر بوده، که ابداع آن به علی بن ابی‌طالب(ع) منسوب است. این جفر بر مبنای حروف بیست و هشت‌گانۀ ابجد تنظیم شده و از آن رو که شمار منازل ماه نیز ۲۸ است، این جفر از میـان کواکب هفت‌گانـه بیشتر با ماه تناسب دارد (نک‍ : دهدار، همان، ۱۵-۱۸).

نگارش صفحات جفر جامع دارای قاعده‌ای خاص بوده است. این جفر مشتمل بر ۲۸ جزء، هر جزء شامل ۲۸ صفحه، هر صفحه ۲۸ سطر و هر سطر ۲۸ خانه است. در هریک از خانه‌ها ۴ حرف (بر مبنای عناصر چهارگانه) قرار می‌گیرد. بدین صورت که در خانۀ اولِ سطر اولِ صفحۀ اول از جزء یکم اااا در خانۀ دوم این ردیف اااب و در خانۀ ۲۸ام اااغ و اگر به همین ترتیب ادامه دهیم در خانۀ ۲۸ام سطر ۲۸امِ این صفحه ۴ حرف ااغ غ قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر اگر حروف بیست و هشت‌گانۀ ابجد را به ترتیب از یک تا ۲۸ شماره‌گذاری کنیم، شمارۀ حروفِ هر خانه به ترتیب نشان‌دهندۀ شمارۀ جزو، صفحه، سطر و خانه است (دهدار، همان، ۱۳-۱۴). به عقیدۀ علمای جفر، نام همۀ موجودات را به هر زبانی که باشد، می‌توان در صفحات جفر جامع یافت و با استفاده از حروف آن صفحه، به استخراج احوال و یا تسخیر آنها پرداخت. برای این منظور روشهای متفاوتی وجود داشته است (نک‍ : موسوی، ۲-۸؛ دهدار، «جواهر … »، ۳۶-۴۵؛ عطاری، ۵۳-۵۹).

ب ـ جفر خافیه (شمسی / قمری)

که ابداع آن به امام جعفر صادق(ع) منسوب است. رساله‌ای نیز با این نام بر جای مانده است. در مقدمۀ این رساله، سلسلۀ این دانش تا رسول الله(ص) و در روایتی دیگر تا آدم(ع) یاد شده و تعریف واژگان متن چون درجه، اسم، برج، حصه و بیت آمده است. سپس به بیان موضوع کتاب ــ که شرح روشهای تکسیر و نحوۀ استفاده از حروف است ــ پرداخته شده است. هرچند این رساله به امام صادق(ع) منسوب شده، اما مؤلف آن در بابهای سه‌گانه و کلامهای هفت‌گانۀ کتاب، به روش معمول در میان نویسندگان کتابهای علوم غریبه، روشها و مفاهیم این علم را از کسانی از اقوام و دینهای گوناگون نقل کرده است. برخی از این کسان شخصیتهای تاریخی یا نیمه تاریخی‌اند، اما بازشناسی برخی دیگر از آنها ممکن نیست.

در برخی از کتب جفر، به جفر خافیه به دو صورتِ «خافیۀ شمسی» و «خافیـۀ قمـری» اشـاره شـده است (نک‍ : بـونی، ۳۴۲-۳۴۵؛ دهدار، مفاتیح، ۲۵-۶۹). هرچند که مقایسۀ این روشها با مطالب کتاب [جفر] خافیه (نک‍ : مآخذ) شباهتهایی را میان آنها نشان می‌دهد، ولی نمی‌توان دربارۀ یکسانی و یا هم‌ریشه بودن آنها اظهار نظر قطعی نمود.

خافیۀ شمسی، بر مبنای حروف بیست و نه گانۀ ابتث و مسیر حرکت سالانۀ خورشید (دایرة البروج) قرار دارد. بدین صورت که در آن این حروف را تکسیر صدر و مؤخر می‌کنند، تا از آن ۱۲۰ صفحه به دست آید. نخستین سطر هر صفحه را زمام آن صفحه می‌نامند. بدین ترتیب اگر این ۱۲۰ زمام را بر ۱۲ برج تقسیم کنیم، سهم هر برجی ۱۰ سطر می‌شود. سپس هریک از این سطرها را تکسیر متوسط می‌کنیم تا از هریک، ۹ سطر به دست آید. درنتیجه، سهم هر برجی ۹۰ سطر و به عبارت دیگر، سهم هر درجۀ دایرة البروجی، ۳ سطر می‌شود. سپس بسته به اینکه خورشید هنگام خواستۀ ما در کدام درجۀ دایرة البروج باشد، ۳ سطر متناسب با آن را انتخاب می‌کردند و با توجه به نوع خواسته، تبدیلاتی را روی حروف صورت می‌دادند تا اسم ملائکۀ مربوط به آن عمل به دست آید و براساس آن عزیمت، دعا یا طلسم نوشته می‌شد (دهدار، همان، ۲۵-۳۴).

در خافیۀ قمری مبنای کار حروف بیست و هشت گانۀ ابجد و منازل ماه است. بدین صورت که به هر یک از منازل ماه یکی از حروف ابجد را نسبت می‌دادند و بسته به نوع عمل مورد نظر و موقعیت ماه در آن لحظه، از حروف متناسب با آن استفاده می‌کردند (همان، ۵۶-۵۷). روشهای مورد استفاده در خافیۀ قمری بسیار متفاوت بوده است. دهدار شیرازی (همان، ۵۶) از ابوالعباس بونی، ابوالحسن نصیبی، سعدالدین محمد حموی، و محیی‌الدین اعرابی به عنوان کسانی که در خافیۀ قمری روشی ویـژه داشته‌اند، نـام بـرده است (برای برخی روشهای رایج، نک‍ : همان، ۵۷-۶۹). هرچند که در احادیث از جفرهای احمر (سرخ) و یا ابیض (سفید) نام برده شده، ولی در میان علمای این علم، به چنین جفرهایی به عنوان انواعی از علم جفر، اشاره نشده است.

کانال تلگرام کتاب غریب  :  t.me/motbook

پیج اینستاگرام کتاب غریب :   instagram.com/ketabegharib

کانال تلگرامی فایل pdf نایاب  :  t.me/pdfmot

آی دی ثبت سفارش در تلگرام   :  t.me/majidnaserian

آی دی ثبت سفارش در پیام رسان بله  :  ble.ir/ketabegharib

 کانال ما در پیام رسان روبیکا  :  https://rubika.ir/ketabegharib

About The Author

ketabegharib

See author's posts